Równowaga rynkowa

Równowaga rynkowa to jedno z najważniejszych pojęć w ekonomii. Określa się w ten sposób sytuację, w której wszystkie siły rynkowe równoważą się a wartości zmiennych ekonomicznych pozostają takie same. Najczęściej mianem równowagi rynkowej nazywa się stan rynku, w którym ilość dóbr nabywanych przez konsumentów jest równoważna z ilością tych dóbr wytwarzanych przez producentów.

Jest to więc stan, w którym wielkość popytu na danym rynku równa się wielkości podaży. Czynnikiem, który zazwyczaj równoważy podaż i popyt jest cena. Cena, przy której występuje równowaga rynkowa to tzw. cena równowagi rynkowej.

Graficznym odzwierciedleniem stanu równowagi rynkowej jest tzw. punkt równowagi rynkowej. Jest on punktem przecięcia się krzywej podaży z krzywą popytu. Pojęcie równowagi rynkowej należy do pojęć ekonomii pozytywnej. Oznacza to, iż równowaga sama w sobie nie musi być wcale stanem pożądanym przez społeczeństwo. Możliwa jest bowiem sytuacja, w której rynek żywności znajduje się w stanie równowagi, podczas gdy dużej części społeczeństwa nie stać na to, aby zakupić wystarczającą ilość pożywienia, z powodu wysokiej ceny równowagi rynkowej.

Przy cenach rynkowych, które są wyższe od ceny równowagi, pojawia się nadwyżka podaży nad popytem (tzw. nadwyżka rynkowa). Z kolei rynkowe ceny niższe od ceny równowagi powodują powstanie nadwyżki popytu nad podażą (tzw. niedobór rynkowy). Pojawienie się nadwyżki rynkowej, które jest skutkiem zwiększenia się podaży bądź zmniejszenia popytu pod wpływem czynników innych niż cena, uruchamia procesy dostosowawcze, które polegają na obniżaniu cen przez sprzedawców, a w efekcie końcowym rozmiary popytu rosną, zmniejsza się natomiast wielkość podaży. Proces trwa tak długo aż nie nastąpi ich ponowne zrównoważenie. Z kolei w przypadku niedoboru rynkowego sprzedawcy podwyższają cenę tak długo, aż zmniejszający się popyt i rosnąca podaż nie doprowadzą do ponownego ustalenia ceny równowagi rynkowej.

Co ciekawe, analogiczne zasady kształtowania się równowagi rynkowej występują również na rynkach czynników wytwórczych, w tym także na rynku pracy.W takim przypadku rolę ceny pełni praca, na rynku finansowym stopa procentowa, a na rynku nieruchomości i gruntów np. renta gruntowa.

We współczesnej gospodarce niestety stan równowagi pomiędzy podażą a popytem jest trudny do osiągnięcia i występuje bardzo rzadko. Jeśli już do niego dojdzie, na rynku następują także zmiany innych czynników niż cena powodujące kolejne wahania wielkości podaży i popytu. Rynek ustala więc cenę równowagi na nowym poziomie.